ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Βελέντζας Αθανάσιος, Χαλκιά Κρυσταλλία

Βελέντζας Αθανάσιος, Χαλκιά Κρυσταλλία

Επιστημονικές εξηγήσεις στα σχολικά εγχειρίδια Φυσικής γενικής παιδείας του Λυκείου

Βασική επιδίωξη της σύγχρονης διδασκαλίας των φυσικών επιστημών είναι η εμπλοκή και εξοικείωση των μαθητών με επιστημονικές διαδικασίες και πρακτικές, μια από τις οποίες είναι η παροχή εξηγήσεων. Οι μαθητές μπορεί να βοηθηθούν, σε μία τέτοια κατεύθυνση, τόσο από τους εκπαιδευτικούς όσο και από τα σχολικά εγχειρίδια φυσικών επιστημών των οποίων οι συγγραφείς επιδιώκουν να μετασχηματίσουν την επιστημονική γνώση σε σχολική γνώση. Για το λόγο αυτό, θεωρήθηκε σκόπιμο στην παρούσα εργασία να εντοπιστούν οι επιστημονικές εξηγήσεις στα σχολικά εγχειρίδια Φυσικής γενικής παιδείας του Λυκείου και να αναλυθεί η δομή τους, με σκοπό τα ευρήματα να αξιοποιηθούν από εκπαιδευτικούς που θέτουν ως ένα από τους στόχους της διδασκαλίας τους την άσκηση των μαθητών στην παροχή επιστημονικών εξηγήσεων.

Στο πρώτο μέρος της εργασίας γίνεται μία σύντομη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για την εξήγηση στην επιστήμη και το ρόλο της επιστημονικής εξήγησης στην διδασκαλία των φυσικών επιστημών. Ακολούθως, περιγράφεται η διαδικασία που ακολουθήθηκε για την ανίχνευση και ανάλυση της δομής των επιστημονικών εξηγήσεων που περιέχονται στα σχολικά βιβλία του δείγματος της έρευνας. Τέλος, παρουσιάζονται τα ευρήματα και προτάσεις για την διδακτική αξιοποίηση αυτών των ευρημάτων.

Για κάθε εξήγηση που εντοπίστηκε καταγράφτηκε το εξηγητέο (explanandum), οι προτάσεις που συγκροτούν το εξηγούν (explanans) καθώς και ο συλλογισμός βάσει του οποίου οι προτάσεις που συγκροτούν το εξηγούν οδηγούν λογικά στο εξηγητέο.

Βρέθηκε ότι σε όλες τις περιπτώσεις εξήγησης συγκεκριμένων γεγονότων (όπως φυσικά φαινόμενα, λειτουργίες συσκευών, αποτελέσματα πειραμάτων), το εξηγητέο προκύπτει με λογική παραγωγή από το εξηγούν, το οποίο συγκροτείται από προτάσεις που ισχύουν στην συγκεκριμένη περίπτωση αλλά και από μια τουλάχιστον πρόταση που αναφέρεται σε σχολική γνώση που ήδη έχει παρουσιαστεί (νόμος, αρχή, κανόνας ή μοντέλο).

Στις περιπτώσεις που οι συγγραφείς των εγχειριδίων παρουσιάζουν κανονικότητες (νόμους, κανόνες, σχέσεις) ακολουθούν δύο οδούς. Στην πρώτη περίπτωση, οι συγγραφείς παράγουν λογικά μια κανονικότητα από προτάσεις που ισχύουν στην υπό εξέταση περίπτωση και από ένα τουλάχιστον γενικότερο νόμο ή αρχή η οποία ήδη έχει παρουσιαστεί. Στη δεύτερη περίπτωση οι νόμοι και αρχές δεν προκύπτουν με λογική παραγωγή από άλλους γενικότερους νόμους αλλά αναπτύσσεται επιχειρηματολογία για την ισχύ τους. Αυτή η επιχειρηματολογία μπορεί να κατηγοριοποιηθεί σε δύο τύπους. Σύμφωνα με τον ένα τύπο οι συγγραφείς διατυπώνουν αξιωματικά το νόμο και κατόπιν αναφέρονται στην αυθεντία του επιστήμονα που διατύπωσε το νόμο ή στο επιχείρημα ότι ο νόμος είναι αποδεκτός από την επιστημονική κοινότητα και δεν έχει υπάρξει περίπτωση διάψευσης ή/και παρουσιάζουν ένα – δύο πειράματα που επαληθεύουν την ισχύ του. Σύμφωνα με το δεύτερο τύπο επιχειρηματολογίας οι συγγραφείς παρουσιάζουν ένα – δύο πειράματα και εξάγουν το νόμο επαγωγικά με γενίκευση του αποτελέσματος των πειραμάτων.

Συμπερασματικά, προέκυψε ότι στα σχολικά εγχειρίδια υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις καλά δομημένων εξηγήσεων. Προκειμένου οι εκπαιδευτικοί να ασκήσουν τους μαθητές του Λυκείου στην δόμηση επιστημονικών εξηγήσεων για διάφορα φαινόμενα θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν επιλεγμένα κομμάτια κειμένου από τα εγχειρίδια. Οι μαθητές, μέσα από συζήτηση, θα ήταν ωφέλιμο να προσπαθούν να εντοπίσουν σε αυτά τα κείμενα το εξηγητέο, τις προτάσεων που αποτελούν το εξηγούν και το σκεπτικό που οδηγεί από αυτές τις προτάσεις στο εξηγητέο.

Advertisements