ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Χαράλαμπος Κόκκινος

Χαράλαμπος Κόκκινος

Η μεταβολή της μαθησιακής διαδικασίας στο νέο κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον: εκπαίδευση και τεχνική διαμεσολάβηση

Ένα από τα κεντρικά ζητήματα στο πλαίσιο της φιλοσοφίας της τεχνολογίας είναι η σχέση των αρχικών ιδεών, των σχεδιαστικών προτάσεων, των υλοποιημένων κατασκευών και των κάθε λογής και είδους εφαρμογών της τεχνολογίας με τη διαμόρφωση της κοινωνικής κατάστασης. Αυτή η αναμφισβήτητη αλληλεξάρτηση (ανάμεσα στην κοινωνία και την αδιάκοπη μετάβαση της τεχνολογίας σε κάτι ίσως όχι πάντα κατανοητό από όλους μας) εγείρει μια σειρά από ερωτήματα όσον αφορά στην ένταση αυτής της ‘σχέσης’ και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αυτή λαμβάνει χώρα και εκτυλίσσεται. Παράλληλα, αποτελεί κοινό τόπο ότι η αλλαγή που βιώνουμε σήμερα (η οποία τροφοδοτείται από μια σειρά νέων τεχνολογιών) διαφέρει από άλλες, εξίσου σημαντικές, που καθόρισαν τον πολιτισμό μας. Αυτή η αλλαγή επηρεάζει και πάλι άμεσα την καθημερινή μας ζωή, όμως τώρα τα καινούργια εργαλεία που μας προσφέρει ίσως αποτελούν προέκταση των αισθήσεων, των ποικιλότροπων μορφών επικοινωνίας και, ως ένα βαθμό, του εγκεφάλου μας (μια που το ερώτημα εάν κανείς αντιμετωπίζει τις μηχανές ως προεκτάσεις των ζώντων οργανισμών ή τους ζώντες οργανισμούς ως πολύπλοκες μηχανές φαίνεται πως αποτελεί ένα θέμα προς διερεύνηση – ζήτημα το οποίο συνδέεται άμεσα και με τις νέες μεθόδους μάθησης). Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού λαμβάνει νέες διαστάσεις ενώ γίνεται επιτακτικότερη η ανάγκη για μια όσο τον δυνατόν πιο κριτική προσέγγιση όλων των σταδίων της μαθησιακής διαδικασίας. Στο νέο εκπαιδευτικό τοπίο, που διαμορφώνεται και από την εισαγωγή των ψηφιακών τεχνολογιών, ο/η εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι σε θέση να ‘διαχειρίζεται’ τον τεράστιο πλούτο των πληροφοριών, να καθοδηγεί τα υποκείμενα της μάθησης προς τις κατάλληλες γνωστικές πηγές ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους, να διευκολύνει την πρόσβασή τους στην κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης. Η εκπαιδευτική διαδικασία έχει πάψει εδώ και αρκετό καιρό (τουλάχιστον από τις αρχές τις δεκαετίας του 1980) να αντιμετωπίζεται ως μια στείρα προσπάθεια μετάδοσης γνώσεων και έχει μετεξελιχθεί σε μια επικοινωνιακή, σύνθετη διεργασία, πρωτίστως αλληλεπιδραστική, βιωματική και εξελικτική.

Κάτω από το πρίσμα όλων των ανωτέρω, στην ανακοίνωση αυτή θα προσπαθήσω να εστιάσω σε ορισμένα από τα σημεία της επίδρασης της τεχνολογίας στη διαμόρφωση του κοινωνικού συστήματος και πιο συγκεκριμένα στη διδακτική που έχει να κάνει με την παρουσίαση όσο και με την πρόσληψη του υλικού τεκμηρίου στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Εκκινώντας από τη θεωρία της τεχνικής διαμεσολάβησης (και από ορισμένα σημεία του έργου κυρίως των Bruno Latour, Don Ihde και PeterPaul Verbeek), θα υποστηρίξω ότι ψηφιακές τεχνολογίες (κυρίως οι αναπαραστατικές) συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση καινούργιων αποκρίσεων απέναντι στην ανθρώπινη απορία γύρω από ζητήματα που συνδέονται με τον κόσμο που ο ίδιος τώρα ζει (αλλά και με αυτόν που ενδεχομένως θα ζει μετά από ορισμένα χρόνια και ο οποίος ίσως είναι διαφορετικός). Η ‘αντικειμενικότητα’ της πραγματικότητας και η ‘υποκειμενικότητα’ εκείνου η εκείνης που την προσλαμβάνει διαμεσολαβείται από την τεχνολογικά ‘επαυξημένη’ όσο και ‘εμπλουτισμένη’ παρουσίαση των κοινωνικοπολιτισμικών δεδομένων, γεγονός που αναντίρρητα διαμορφώνει το πλαίσιο δημιουργίας και ανάπτυξης κάθε εκπαιδευτικού συστήματος.