ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Σταύρου Γ.Ιωάννα, Μπόκαρης Π. Ευθύμιος

Σταύρου Γ.Ιωάννα, Μπόκαρης Π. Ευθύμιος

Η ουμανιστική παράδοση στο ιατροχημικό έργο του Νικολάου ιερόπαιδος του πρεσβύτερου (Αγραφιώτη) τον 17ο αι.

Η ιατροχημεία, στην πρώτη φάση της ανάπτυξής της, στηρίζεται στην παρακελσιανή παράδοση και ταυτόχρονα χαρακτηρίζεται από την αντίθεσή της προς τη γαληνική και αριστοτελική παράδοση. Η χημική και ιατρική πλευρά της αλχημικής σκέψης των Παρακελσιανών του 16ου και του 17ου αι. έχει σαν αποτέλεσμα την προαγωγή μιας χημικής φιλοσοφίας, θεμελιωμένης στην ιατρική. Η αλχημική πρακτική, που εμπνέεται περισσότερο από την ερμητική και χριστιανική παράδοση, οδηγεί στη χρήση μιας σειράς χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων στη θεραπευτική.

Η ανάγκη συστηματοποίησης της ιατροχημικής παράδοσης έχει σαν αποτέλεσμα τη σύγκλιση της αλχημικής πρακτικής με τη γαληνική ιατρική. Υπό την επίδραση του ουμανιστικού κινήματος της εποχής, η γαληνική ιατρική συμβάλλει στην ολοκλήρωση της ιατροχημικής παράδοσης με την απομάκρυνση της χημείας από τις μυστικιστικές της εξαρτήσεις. Αφετηρία αποτελεί το έργο του Andreas Libavius Alchemia (1597), το οποίο συστηματοποιεί τις τεχνικές και τις πρακτικές της χημείας καθιστώντας την ένα πεδίο γνώσης, που μπορεί να διδάσκεται. Από τότε η χημεία αρχίζει να αποκτά τα πρώτα της εγχειρίδια, όπως το Tyrocynium Chymicum (1610) του Jean Béguin. Ιατροχημικοί, όπως ο Daniel Sennert και ο Lazare Rivière, αν και απορρίπτουν την κοσμολογική και μαγική βάση της παρακελσιανής θεωρίας, προσπαθούν να εντάξουν την αλχημική πρακτική στο πλαίσιο της γαληνικής και αριστοτελικής θεωρίας. Αυτή η προσπάθεια συμφιλίωσης αλχημικής και γαληνικής παράδοσης αποτυπώνεται, με τον καλύτερο τρόπο, στη Pharmacopoeia Augustana, η οποία, από την έκδοση του έτους 1613 και μετά, συνδυάζει γαληνικά και χημικά φάρμακα και παρασκευάσματα.

Η ιδιοποίηση της Pharmacopoeia Augustana και των έργων των: Jean Béguin, Daniel Sennert και Lazare Rivière απαντάται στις ελληνόφωνες περιοχές στο έργο Βιβλίον Φαρμακοποιίας του Νικολάου ιερόπαιδος του πρεσβύτερου (Αγραφιώτη) από το Βελισδόνι των Αγράφων. Ο διακεκριμένος λόγιος γιατρός του 17ου αι., με το έργο του Αντιδοτάριο, εισάγει ακόμη στον ελληνόφωνο χώρο το Dispensatorium (1546) του Valerius Cordus, το οποίο θεμελιώνει την τάξη στον προϋπάρχοντα μη-συστηματικό λόγο περί φαρμάκων ενώ παράλληλα είναι δημιουργός ενός Λεξικού στο οποίο ταξινομεί τα απλά φάρμακα στην «ελληνική, φράγκικη, τουρκική και κοινή διάλεκτο».

Η παρούσα εργασία αναδεικνύει την επίδραση του ουμανιστικού κινήματος στην προσπάθεια του Νικολάου ιερόπαιδος του πρεσβύτερου (Αγραφιώτη) σχετικά με την ονοματολογία, την ταξινόμηση και τη συστηματοποίηση των γαληνικών και των χημικών φαρμάκων, που περιλαμβάνονται στα προαναφερθέντα ιατροχημικά του έργα.