ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Κάβουρας Π. et. al.

Κάβουρας Π. et. al.

Κάβουρας Π.,  Φανάρας Β.,  Χαριτίδης Κ.Α.: Η Ηθική της Επιστημονικής Έρευνας μέσα από την Ιστορία και η ανάγκη εισαγωγής της στην εκπαίδευση

Η εξέλιξη της τεχνολογίας διαμορφώνει νέες ηθικές και κοινωνικές καταστάσεις, που συχνά οδηγούν σε υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων του ανθρώπου και στην εν μέρει αλαζονική συμπεριφορά προς την ίδια τη φύση του. Επιπλέον, η εξέλιξη της επιστημονικής έρευνας συνιστά ηθική πρόκληση που απαιτεί το θάρρος της βασικής διάκρισης και προσέγγισης σε αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί ορθή στάση του επιστήμονα-ερευνητή προς την κοινωνία. Αυτή η προσέγγιση προσδιορίζει έναν «οριοθετημένο» και πλαισιωμένο τρόπο ύπαρξης του επιστήμονα-ερευνητή, που τον καθιστά μοναδικό.

Η Ηθική της Επιστημονικής Έρευνας αποτελεί οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της συνολικής επιστημονικής προσπάθειας. Η αξία της επιστήμης εξαρτάται άμεσα από το βαθμό ευθυγράμμισής της με τους ηθικούς κανόνες διεξαγωγής της επιστημονικής έρευνας. Αυτή η άρρηκτη σχέση δε σχετίζεται μονοσήμαντα με την προσήλωση του επιστήμονα στην εφαρμογή της ορθής επιστημονικής μεθόδου, αλλά και με την αποδοχή της επιστημονικής έρευνας και των αποτελεσμάτων της από την κοινωνία.

Στις μέρες μας, η Ηθική της Επιστημονικής Έρευνας καλείται να απαντήσει σε πολυδιάστατα προβλήματα, όπως στην προστασία της ανθρώπινης ζωής και των έμβιων όντων γενικότερα, την προστασία του περιβάλλοντος και των προσωπικών δεδομένων, την ποιότητα των εργασιακών σχέσεων στην έρευνα, την κατασκευή και παραποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων, τη λογοκλοπή, το καθεστώς ιδιοκτησίας του πνευματικού έργου του ερευνητή, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αποτιμάται ο αντίκτυπος και η αξία της εργασίας ενός ερευνητή.

Η σπουδαιότητα και κρισιμότητα της Ηθικής στην Επιστημονική Έρευνα αναδεικνύεται και από το ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί ερευνητικά προγράμματα που σχετίζονται με την καταγραφή και εποπτεία κανόνων δεοντολογίας, την έκταση εφαρμογής τους στον Ευρωπαϊκό ερευνητικό χώρο, καθώς και με τη διερεύνηση τρόπων συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων φορέων στο ερευνητικό γίγνεσθαι. Στόχος τέτοιων προγραμμάτων είναι η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού χώρου που θα διαπνέεται από μια κουλτούρα ευθυγραμμισμένη με τις πιο αυστηρές αρχές της Ηθικής στην Επιστημονική Έρευνα.

Με βάση τα παραπάνω, είναι φανερό ότι η Ηθική της Επιστημονικής Έρευνας, που είναι απαραίτητη για να προλαμβάνονται ή να αντιμετωπίζονται οι κίνδυνοι κατά την εφαρμογή της τεχνολογίας, δεν είναι απλώς ένα σύνολο κωδίκων δεοντολογίας ή νομοθετημάτων. Θεμέλιο είναι το προσωπικό ήθος του επιστήμονα, το οποίο αναδύεται από τον τρόπο διαχείρισης της ζωής σε κάθε της έκφανση, αλλά και η στάση του συνόλου της κοινωνίας. Για το λόγο αυτό, είναι αναγνωρισμένο ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να ενσωματώσει στα προγράμματα σπουδών από το επίπεδο της Μέσης Εκπαίδευσης και άνω, τη διδασκαλία της Ηθικής της Επιστημονικής Έρευνας. Τέτοια μαθήματα δε θα απευθύνονται αποκλειστικά στο μελλοντικό επιστήμονα, αλλά και στο μελλοντικό πολίτη, ο οποίος θα πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένος, έτσι ώστε να είναι ικανός να διακρίνει τυχόν παρεκβάσεις της επιστημονικής έρευνας από τις ηθικές αρχές που θα πρέπει να τηρεί.

Στην παρούσα εργασία θα παρουσιαστούν συγκεκριμένες εμβληματικές περιπτώσεις καταστρατήγησης αρχών της Ηθικής στην Επιστημονική Έρευνα από τις αρχές του 20ου αιώνα ως τις μέρες μας. Κατόπιν, θα αναλυθούν οι βασικές αρχές Ηθικής της Επιστημονικής Έρευνας, με ιδιαίτερη αναφορά στις τελευταίες εξελίξεις διανθισμένες με παραδείγματα. Τέλος, θα παρουσιαστούν οι πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών για την εισαγωγή μαθημάτων Ηθικής στην Επιστημονική Έρευνα στην εκπαίδευση στον Ευρωπαϊκό χώρο.