ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Γαλανόπουλος Κώστας

Γαλανόπουλος Κώστας

Παιδαγωγική και ελευθερία. Η διδασκαλία των επιστημών στην αντιαυταρχική και ελευθεριακή εκπαίδευση

Μπορούμε, μέσω μιας αδρομερούς διχοτόμησης, να ορίσουμε τα επιχειρήματα των στρατοπέδων που πήραν θέση ένθεν κακείθεν της ιδέας της Δημοκρατίας ως εξής: τα θεμελιωτικά των πολυειδών θεωριών του ελιτισμού και τα επιχειρήματα που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο επιχείρησαν να απονομιμοποιήσουν τη θεμελίωση του ελιτισμού αυτού. Τα επιχειρήματα των αντιδημοκρατικών θεωριών σκόπευαν απευθείας στην καρδιά της δημοκρατικής αρχής, πλήττοντας την θεμελιώδη παραδοχή της: πως όλοι οι πολίτες είναι ικανοί να συμμετέχουν στη διαχείριση των κοινών υποθέσεων. Το πραγματολογικό υλικό που στήριζε τα επιχειρήματα αυτά αντλούνταν από την καθημερινότητα της πληβειακής, λαϊκής ζωής και την πρόδηλη ανεπάρκεια και υστέρηση των μαζών που αυτή φανέρωνε. Η δημοκρατική επιχειρηματολογία πρόσβαλλε την κυκλικότητα του ελιτίστικου επιχειρήματος, αντιτάσσοντας πως είναι οι συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που επιβάλλουν την υστέρηση των μαζών. Συνθήκες που επιβάλλεται να αλλάξουν, διορθώνοντας το οικονομικό πλαίσιο που τις διαμορφώνει και καθιερώνοντας ένα εκπαιδευτικό σύστημα προσιτό σε όλους. Η εκπαίδευση επιφορτίζεται, έτσι, με μια διττή αποστολή: μια λειτουργική, με άμεσο στόχο να αμβλύνει τις ανισότητες που το υπάρχον σύστημα δημιουργεί και συντηρεί, και μια δημιουργική/ προαπεικονιστική με στόχο αφενός να δημιουργήσει τον δημοκρατικό πολίτη και αφετέρου μέσω της ίδιας της διαδικασίας της εκπαίδευσης να προϊδεάσει, να προαπεικονίσει την κοινωνία της ισότητας και της ελευθερίας. Η δεύτερη αυτή αποστολή της εκπαίδευσης αποτέλεσε την αιχμή των ριζοσπαστικών πολιτικών σχεδίων, μιας και πέραν της προαπεικόνισης πρόσφερε και μια διέξοδο για τις θεωρίες του κοινωνικού μετασχηματισμού που προβληματίζονταν με το δυσεπίλυτο της συνάφειας μέσων/ σκοπού.

Έτσι, με βάση τη δημιουργική/ προαπεικονιστική λειτουργία της εκπαίδευσης στη ριζοσπαστική πολιτική, ο σκοπός της εκπαιδευτικής διαδικασίας ήταν να δημιουργήσει τον ελεύθερο άνθρωπο, ως πολίτη ικανό να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις της διαχείρισης των κοινών, αλλά και ως άτομο πρόθυμο και ικανό να συνεισφέρει στον κοινωνικό μετασχηματισμό, αποτελώντας παράλληλα ο ίδιος μια εικόνα της νέας κοινωνίας. Για να εξυπηρετηθούν οι δύο αυτές λειτουργίες το άτομο πρέπει να απαλλαγεί από όλα εκείνα που κρατούν τον ίδιο και τη σκέψη του δέσμιο, ιδέες και αντιλήψεις ηθικές, θρησκευτικές ή πολιτικές. Για το σκοπό αυτό, πέραν της συνεισφοράς της ίδιας της ελευθεριακής εκπαιδευτικής διαδικασίας , οι ριζοσπάστες παιδαγωγοί δημιουργούν προγράμματα σπουδών στα οποία πρωτεύοντα ρόλο παίζει η διδασκαλία των επιστημών. Ο σκοπός της διδασκαλίας τους ήταν αφενός η κατάρτιση σχετικώς αφετέρου η εμπέδωση και υιοθέτηση ενός τρόπου σκέψης, βασισμένου στα θετικά πρότυπα, ικανού να διαλύσει τις θρησκευτικές, πολιτισμικές ή πολιτικές προκαταλήψεις.

Ο σκοπός της προτεινόμενης ανακοίνωσης είναι να παρουσιάσει τη θέση και βαρύτητα που κατείχε η διδασκαλία των επιστημών στα προγράμματα σχολείων αντιαυταρχικής και ελευθεριακής εκπαίδευσης, κυρίως στο Μοντέρνο Σχολείο του Φερέρ στην Ισπανία και στο κίνημα των σχολείων που εμπνεύστηκαν από αυτό στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Επιπλέον, να συζητήσει τον τρόπο με τον οποίο η διδασκαλία των επιστημών εξυπηρετούσε το συνολικότερο πλαίσιο των στόχων της αντιαυταρχικής και ελευθεριακής εκπαίδευσης, στη δημιουργία ελεύθερων ανθρώπων και μιας ελεύθερης κοινωνίας.

Advertisements