ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Κούζας Δημήτριος, Αθανασίου Κυριάκος

Κούζας Δημήτριος, Αθανασίου Κυριάκος

Διδάσκοντας την Βιολογία ως Ιστορία μέσω των Θεματικών Μουσείων: η περίπτωση της Εξέλιξης μέσω Φυσικής Επιλογής

Η επιστήμη της Βιολογίας διαφέρει από τις αποκαλούμενες ακριβείς επιστήμες καθώς βασίζεται σε έννοιες και όχι σε καθολικούς φυσικούς νόμους. Η αυτονομία της απορρέει από τις ιδιαιτερότητες των βιολογικών συστημάτων που οφείλονται κυρίως στο γεγονός ότι όλες οι βιολογικές διεργασίες διαφέρουν ριζικά από τις διεργασίες του άβιου κόσμου, καθώς υπόκεινται σε διπλή αιτιότητα, δηλαδή εκτός από τους φυσικούς νόμους υπόκεινται και στα γενετικά προγράμματα.

Η συστημική σκέψη παρείχε τα εργαλεία για την επιτυχή εξήγηση βιολογικών φαινομένων κάτι που αποτύγχανε να κάνει η μηχανιστική σκέψη. Οι οργανισμοί αντιμετωπίστηκαν για πρώτη φορά ως συστήματα με αναδυόμενες ιδιότητες. Αυτή η προσέγγιση των βιολογικών φαινομένων οδήγησε στην αναζήτηση για άμεσα (λειτουργικά) και απώτατα (εξελικτικά) αίτια. Στη διερεύνηση των ερωτημάτων απώτατης αιτιότητας μπορεί πολλές φορές να έχουμε ως μοναδικά εργαλεία στη διάθεσή μας την παρατήρηση και τις ιστορικές αφηγήσεις. Εξάλλου η ίδια η μέθοδος της βιολογίας, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος της είναι ιστορική, και η ιστορικότητα των εννοιών της είναι η ίδια η επιστημονική μέθοδος.

Για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που θέτει η ιδιαιτερότητα του ίδιου του γνωστικού αντικειμένου απαιτείται μια διαφοροποιημένη διδακτική προσέγγιση όπου το πείραμα δεν θα κατέχει δεσπόζουσα θέση. Οι προσεγγίσεις που εστιάζουν τόσο στη Φύση της Επιστήμης (ΦτΕ) όσο και στην Ιστορία της Επιστήμης (ΙτΕ) κερδίζουν συνεχώς έδαφος και αποτελούν διδακτικά εργαλεία. Αυτά τα διδακτικά εργαλεία εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι η επιστημονική γνώση υπόκειται σε αλλαγές, παράγεται βασιζόμενη σε εμπειρικά δεδομένα και τελικά είναι συνδυασμός επίπονης εργασίας, δημιουργικότητας και φαντασίας. Η επιστημονική γνώση είναι λοιπόν σαφώς κοινωνικά και πολιτισμικά προσδιορισμένη. Οι έρευνες στην ΙτΕ αποδίδουν αυτή την κοινωνικοπολιτισμική διάσταση στις Φυσικές Επιστήμες (ΦΕ) καθώς ανατρέπουν τις απόψεις περί μιας απόλυτης προσέγγισης στη γνώση, που είναι αποκομμένη και από την κοινωνία και από τις πολιτιστικές πεποιθήσεις. Αυτή η κοινωνικοπολιτισμική προοπτική καθιστά τα Μουσεία ΦΕ χρήσιμα εργαλεία στη διδασκαλία των ΦΕ.

Μέσα από αυτό το πρίσμα βλέπουμε τα ΜΦΕ ως μια ευκαιρία για τη διδασκαλία διδακτικών αντικειμένων, όπως η Θεωρία της Εξέλιξης (ΘτΕ). Σχεδιάζοντας ένα πρόγραμμα διδακτικών επισκέψεων για μαθητές Γ’ Γυμνασίου, σε κατάλληλους μουσειακούς χώρους ελέγχθηκε το επίπεδο κατανόησης εννοιών που σχετίζονται με τη ΘτΕ, η απόκτηση γνώσης για την Ιστορία της Γης και ο βαθμός πρόκλησης μεταβολής των ερμηνειών που δίνουν οι μαθητές σε προβλήματα σχετικά με την εξέλιξη. Η έρευνα έδειξε ότι οι δημιουργιστικές αντιλήψεις υποχωρούν σε αντίθεση με τις διαισθητικές και τις εξελικτικές που δεν παρουσιάζουν αξιοσημείωτη μεταβολή. Η κατανόηση εννοιών που σχετίζονται με την ΘτΕ βελτιώθηκε. Τέλος, για σημαντικά γεωλογικά και βιολογικά γεγονότα της Ιστορίας της Γης υπήρξε σαφής βελτίωση ως προς τη σχετική ηλικία τους.

Advertisements