ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Κουτσιούμπα Μάρθα

Κουτσιούμπα Μάρθα

Η ευθύνη του επιστήμονα στους Φυσικούς του Dürrenmatt

Μεταξύ των θεμάτων που κεντρίζουν το ενδιαφέρον ποικίλων δημιουργών, όταν προσεγγίζουν τις επιστημονικές δραστηριότητες, είναι αυτό της ηθικής ευθύνης του επιστήμονα για τις μεθόδους που χρησιμοποιεί και τις συνέπειες των ερευνών του. Τα έργα που δημιουργούνται υπό αυτό το πρίσμα συνήθως προβάλλουν έναν προβληματισμό ως προς τις κοινωνικές διαστάσεις υπαρκτών ή ενδεχόμενων επιστημονικών ανακαλύψεων και των εφαρμογών τους, καλώντας ταυτόχρονα το κοινό να συμμετάσχει στα διλήμματα των επιστημόνων, να κατανοήσει το εκάστοτε διακύβευμα και να τοποθετηθεί παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα από μια απόσταση ασφαλείας. Όσον αφορά το θέατρο, οι Φυσικοί (1961) του Dürrenmatt αποτελούν ένα εξαίρετο δείγμα αυτής της προσέγγισης.

Το ζήτημα της ηθικής ευθύνης των φυσικών απασχόλησε την παγκόσμια κοινή γνώμη τις δεκαετίες του πενήντα και του εξήντα και φυσικά ο Dürrenmatt δεν έμεινε ανεπηρέαστος από τις σχετικές ζυμώσεις. Οι οδυνηρές συνέπειες από τις ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, η ατμόσφαιρα ψυχρού πολέμου και ο ανταγωνισμός μεταξύ των πολιτικών ελίτ των ΗΠΑ και ΕΣΣΔ ανάγκασαν τις δυτικές κοινωνίες να αναμετρηθούν με την πυρηνική απειλή. Ωστόσο στο νου πολλών ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου του συγγραφέα μας, εμφιλοχωρεί η σκέψη ότι ο κίνδυνος αυτός δεν θα υπήρχε εάν κάποιοι φυσικοί είχαν αρνηθεί να συνεχίσουν τις έρευνές τους, όταν διαπίστωσαν τις καταστροφικές δυνατότητες της πυρηνικής ενέργειας. Ο Dürrenmatt στους Φυσικούς, με ένα μοναδικά αριστοτεχνικό κωμικό και ειρωνικό σκηνικό, το οποίο υποκρύπτει ένα τραγικό, όπως το συνηθίζει, βάθος, θέτει ερωτήματα για την ελευθερία της επιστήμης και του επιστήμονα και συνδιαλέγεται με διαφορετικές θεωρήσεις στην προσέγγιση αυτών των ερωτημάτων: από την απόλυτη ελευθερία της σκέψης και τη μετάθεση της ευθύνης των επιστημονικών ανακαλύψεων σε αυτούς που τις χρησιμοποιούν, μέχρι την αποκλειστική ευθύνη του επιστήμονα για το έργο που παράγει.

Ο Dürrenmatt προτείνει και προβληματίζει μέσα από το έργο του, ωστόσο δεν είναι από τους συγγραφείς που του αρέσει να καθοδηγεί, να υποδεικνύει το συμπέρασμα στο οποίο κάποιος θα όφειλε να καταλήξει. Το βέβαιο είναι ότι αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την κοινωνική χρησιμότητα της επιστημονικής προόδου και αμφιβάλλει για το εάν αυτή υπηρετεί τελικά τον άνθρωπο. Εξάλλου, ο προβληματισμός για την ευθύνη του επιστήμονα, όπως διατυπώνεται στους Φυσικούς, αλλά και η κατάληξη του έργου («μια ιστορία τελειώνει μόνο αφού πάρει τη χειρότερη δυνατή τροπή»), είναι απόλυτα συμβατά με το πνεύμα του Dürrenmatt, ενός συγγραφέα πεσιμιστή και ανατρεπτικού, που πάντα αρέσκονταν να ξεβολεύει το κοινό του αντί να του δίνει μασημένη τροφή.

Στην παρούσα εργασία θα συζητηθεί ο προβληματισμός του Dürrenmatt σε σχέση με τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις περί της ευθύνης του επιστήμονα. Επίσης θα συζητηθεί η δυνατότητα διδακτικής αξιοποίησης του παρόντος έργου προκειμένου οι αθέατες για τους πολλούς όψεις της επιστήμης και της προσωπικότητας των επιστημόνων να αναδυθούν και τα διλήμματα που αντιμετωπίζουν να γίνουν αντικείμενα κριτικού προβληματισμού και επιχειρηματολογικής αντιπαράθεσης.

Advertisements