ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Σταύρου Ιωάννα, Σκορδούλης Κωνσταντίνος

Σταύρου Ιωάννα, Σκορδούλης Κωνσταντίνος

Διδασκαλία Φυσικών Επιστημών και Επιστημονική Φαντασία: Κριτικές Προσεγγίσεις

Ως προϊόν «πολιτισμικής διασταύρωσης» (crossculture), ανάμεσα στις Φυσικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες – ο συνδυασμός αυτός διαφαίνεται και στον όρο “Science Fiction”- οι διηγήσεις της επιστημονικής φαντασίας προσφέρουν το πεδίο επανεξέτασης για τις Σπουδές της Επιστήμης, την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες και λειτουργούν όχι μόνο ως εν δυνάμει εργαλείο διαμεσολάβησης στο διάλογο ανάμεσα στις Φυσικές Επιστήμες και τις Ανθρωπιστικές Σπουδές, δημιουργώντας το πλαίσιο της κριτικής προσέγγισης των επιστημονικών και τεχνολογικών πρακτικών, της επιστημονικής κουλτούρας και της επιστημονικής γνώσης, αλλά και ως ‘καινοτόμος’ εκπαιδευτική διαδικασία για τη διερεύνηση του πολιτισμικού υπόβαθρου, τις πολιτικές και γενικότερα τα ζητήματα, τα οποία αφορούν στην αλληλεπίδραση Επιστήμης, Κοινωνίας και Περιβάλλοντος.

Η προσέγγιση των Φυσικών Επιστημών μέσα από την Λογοτεχνία και συγκεκριμένα μέσα από την επιστημονική φαντασία αποτελεί σημαντική συνιστώσα του προβληματισμού για την ανάπτυξη όχι μόνο εναλλακτικών στρατηγικών μάθησης, οι οποίες αξιοποιούν τις δυνατότητες της ανθρώπινης φαντασίας και του δημιουργικού οραματισμού στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά κυρίως για την κριτική προσέγγιση της επιστήμης και της επιστημονικής έρευνας σε ένα κοινωνικό – πολιτιστικό πλαίσιο.

Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των ιστοριών επιστημονικής φαντασίας, ως σαφή διαχωριστικά στοιχεία με άλλα είδη διήγησης, διαμορφώνουν τη βάση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που έχουν σαν στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής ανάγνωσης θεμάτων που αφορούν στην επιστήμη, καθώς στο πεδίο φαντασίας (fieldimagery) της επιστημονικής φαντασίας (αντικείμενα, θέματα, συμβάσεις ύφους, ιδεολογίες), απεικονίζονται οι επιδράσεις της Επιστήμης και της Τεχνολογίας στην Κοινωνία και το Φυσικό Περιβάλλον.

Με τον τρόπο αυτό, οι διηγήσεις της επιστημονικής φαντασίας δίνουν τη δυνατότητα στους μαθητές όχι μόνο να αναπτύξουν μια δυναμική και πλουραλιστική κατανόηση της Φύσης της Επιστήμης (NOS) αλλά και να επικοινωνούν ιδέες σχετικά με την επιστήμη και το πολιτισμικό πλαίσιο.

Οι κριτικές αυτές προσεγγίσεις μετατοπίζουν το επίκεντρο της προσοχής προς τις δυνατότητες κατασκευής του νοήματος και την κοινωνική δράση του εγγράμματου ατόμου και μας επιτρέπουν να συλλογιστούμε πάνω στο είδος των πλαισίων που δραστηριοποιούνται όσον αφορά στην κοινωνική συμμετοχή καθώς και στις ατομικές και συλλογικές προσδοκίες για κοινωνική δράση σε καταστάσεις που σχετίζονται με την επιστήμη. Αυτή η διαδικασία επίγνωσης της επιστημονικής γνώσης καθιστά εφικτή μια διαφορετικού είδους συμμετοχή στα κοινωνικά δρώμενα, όπου τα υποκείμενα δεν αναπαράγουν, ενισχύουν ή ενσωματώνουν απλώς τις ήδη θεσμοποιημένες – καθιερωμένες σχέσεις, αλλά εμπλέκονται ενεργά στη διατύπωση των ερωτημάτων, δηλαδή την κριτική εξέταση, και το μετασχηματισμό της κοινωνίας. Η συνειδητοποίηση της επιστημονικής γνώσης ως προϊόν κοινωνικών διεργασιών, η οποία δεν είναι ουδέτερη και η οποία χαρακτηρίζεται πολλές φορές από αντιπαραθέσεις ισχύος και εξουσίας, καθιστά τα υποκείμενα ικανά να ορίσουν τον εαυτό τους, τα γνωστικά συστήματα καθώς και τα συστήματα αξιών τους αναφορικά με αυτές τις πρακτικές, διευρύνοντας την επίγνωσή τους για τα σημαντικά ερωτήματα που τίθενται ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στους διαλόγους, οι οποίοι ενδεχομένως οδηγήσουν σε μια πιο δημοκρατική βάση για την κοινωνική συναίνεση.

Τέτοιου τύπου προσεγγίσεις αποσκοπούν στη διαμόρφωση ενός νέου είδους επιστημονικού και περιβαλλοντικού γραμματισμού, όπου δίνεται έμφαση στη συνειδητοποίηση των πολύπλοκων διαδρομών, μέσα από τις οποίες συναθροίζονται η επιστήμη, η λογοτεχνία και η πολιτική (ιδεολογίες), γεγονός που οδηγεί τόσο στη γνωστική επίγνωση όσο και στην κριτική επίγνωση της επιστημονικής δραστηριότητας ως πολιτισμικής δραστηριότητας, η οποία μπορεί να συμβάλλει, αποτελεσματικά στη λύση των σύγχρονων κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων.