ΙΣΤΟΡΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ & ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Αρχική » Κοιλάκος Δημήτρης

Κοιλάκος Δημήτρης

Προοπτικές εισαγωγής μιας βιγκοτσκιανής οπτικής στη φιλοσοφία της επιστήμης

Στην ανάπτυξη της προβληματικής γύρω από το αν και πως η Ιστορία και η Φιλοσοφία των Επιστημών μπορούν να συμβάλλουν στην Διδακτική των Φυσικών Επιστημών, σημαντική θέση έχει το ερώτημα για το πώς η ιστορικο-φιλοσοφική προσέγγιση του επιστημονικού εγχειρήματος και των επιμέρους πτυχών ή στιγμών του μπορεί να συνδυαστεί με το στόχο της οικειοποίησης εκ μέρους των μαθητών ενός στέρεου σώματος επιστημονική γνώσης.

Κατά την άποψή μου, ζητούμενο είναι η καλλιέργεια μιας θετικά κριτικής στάσης απέναντι στην επιστήμη, ως διαδικασίας που αποσκοπεί στην συστηματική κατανόηση των αντικειμενικών διεργασιών της υλικής πραγματικότητας, την ανακάλυψη της αλήθειας για τις υπό μελέτη περιοχές της. Σε αυτά τα πλαίσια, είναι ουσιαστικός ο προβληματισμός για το πώς η ανάδειξη της ιστορικότητας και της κοινωνικής διάστασης της επιστημονικής γνώσης (που αποτελούν βασικά σημεία μιας ιστορικο-φιλοσοφικής προσέγγισης του επιστημονικού εγχειρήματος), μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Υποστηρίζω ότι, μέσα από τη συνολική διδακτική διαδικασία, η ανάδειξη της ιστορικο-φιλοσοφικής διάστασης μπορεί να συμβάλλει ώστε ο μαθητής να κατανοήσει ότι η επιστήμη αποτελεί δρόμο που δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ανακαλύψει την ενότητα μέσα στην πολυμορφία του υλικού κόσμου, τους νόμους που διέπουν την κίνησή του, τη σχέση του με αυτόν. Να κατανοήσει, έτσι, την αλληλεπίδραση κοινωνίας και επιστήμης και το πώς αυτή εκφράζεται στην ανάπτυξη του τεχνικού και του πνευματικού πολιτισμού. Έτσι, μπορεί να αντιμετωπίζεται και ο υπαρκτός διττός κίνδυνος, αφενός της καλλιέργειας του επιστημονισμού, της φετιχοποίησης της επιστήμης και αφετέρου, ως άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, του άκρατου σχετικισμού ως προς την επιστημονική γνώση έναντι της διαλεκτικής κατανόησης της αλήθειας της.

Ποιες θεωρητικές προσεγγίσεις στην φιλοσοφία της επιστήμης μπορούν να συμβάλλουν στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών σε αυτά τα πλαίσια; Η απάντηση δεν είναι, προφανώς, μονοδιάστατη. Σε αυτή την εργασία, διερευνώ την προοπτική εισαγωγής μιας βιγκοτσκιανής οπτικής στη φιλοσοφία της επιστήμης. Η ευόδωση μιας τέτοιας προοπτικής θα μπορούσε να αποτελέσει βήμα προς την κατεύθυνση της βαθύτερης κατανόησης του προβλήματος της αλληλοσυσχέτισης της ανάπτυξης της επιστημονικής γνώσης με το κοινωνικο-ιστορικό περιβάλλον στο οποίο αυτή συντελείται και στα πλαίσια του οποίου προσλαμβάνεται.

Εκκινώ από τη θέση του Vygotsky ότι οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες είναι προϊόντα διαμεσολαβημένης δραστηριότητας. Σε αυτά τα πλαίσια, προσεγγίζω τη γνωστική αναμέτρηση με την πραγματικότητα ως τάση για αλληλεπίδραση, για ενεργό συμμετοχή στα φαινόμενα αυτής και επεξεργάζομαι την έννοια της ενεργούς αναπαράστασης πτυχών της, που λειτουργεί ως όργανο της επιστημονικής δραστηριότητας.

Εν προκειμένω, συζητώ υπό το πρίσμα μιας βιγκοτσκιανής οπτικής τα εξής θέματα: α) τη διαμόρφωση επιστημονικών εννοιών σε σχέση με την ιστορικότητα των επιστημονικών αντικειμένων, β) την διαδικασία απόκτησης επιστημονικής γνώσης ως διαμεσολαβημένη δραστηριότητα και γ) το ζήτημα της ανάπτυξης και αλλαγής στην επιστήμη.

Η προτεινόμενη προσέγγιση επιδιώκει να συμβάλλει στην αναμόρφωση του εννοιολογικού μας οπλοστασίου, δίνοντας έμφαση στην αξιοπιστία της επιστήμης και αντιτίθεται στη δογματική σχετικιστική θεώρηση για την επιστημονική γνώση, καθώς και σε προσεγγίσεις που θεωρούν την ανάπτυξή της ως γραμμική διαδικασία συσσώρευσης. Από εδώ απορρέουν και οι θετικές προοπτικές αξιοποίησής της στη διδακτική των φυσικών επιστημών, με δεδομένο και το σημαντικό πλούτο διδακτικών προσεγγίσεων στη βιγκοτσκιανή κατεύθυνση.